Τηλεφωνήστε μας

2321068363 - 2321068301

Ισορροπημένα και ορθολογικά σιτηρέσια

Ισορροπημένα και ορθολογικά σιτηρέσια

Γ. Επιλογή ζωοτροφών

Η επιλογή των ζωοτροφών γίνεται με βάση την ποιότητα και την οικονομικότητά τους. Δεν υπάρχουν “απαραίτητες” ζωοτροφές, τα ζώα χρειάζονται συγκεκριμένες ποσότητες θρεπτικών συστατικών και όχι συγκεκριμένες ζωοτροφές. Όλες οι ζωοτροφές περιέχουν, λιγότερο ή περισσότερο, από όλα τα απαραίτητα θρεπτικά συστατικά. Οι ζωοτροφές, κατά μια έννοια, αποτελούν “πακέτα” θρεπτικών συστατικών. Ο κατάλληλος συνδυασμός τους δίνει τα ισορροπημένα και ορθολογικά σιτηρέσια. Οι τακτικές χημικές αναλύσεις των ζωοτροφών είναι απαραίτητες για την εκτίμηση της ποιότητας και της οικονομικότητάς τους.

Η έννοια της ποιότητας των ζωοτροφών δεν περιλαμβάνει μόνο την ποσοτική περιεκτικότητά τους σε θρεπτικά συστατικά και τη δυνατότητα αξιοποίησής τους από τα ζώα (πεπτικότητα) αλλά και την απουσία επιβλαβών ουσιών. Μια εκτροφή χρειάζεται οπωσδήποτε ζωοτροφές υψηλής ποιότητας για τα πλέον παραγωγικά της ζώα, μπορεί όμως να αξιοποιήσει αποδοτικά και ζωοτροφές μέτριας ποιότητας, χορηγώντας τις στα ζώα με χαμηλότερες θρεπτικές ανάγκες. Η κατανομή αυτή δεν είναι πάντοτε εύκολη και απαιτούνται εξειδικευμένες γνώσεις. Ειδικά σε ότι αφορά τις χονδροειδείς ζωοτροφές που πολύ συχνά ιδιοπαράγονται από τους κτηνοτρόφους, περιλαμβάνει και αποφάσεις σχετικά με τη διαχείριση της καλλιέργειας και το στάδιο της συγκομιδής. Οι ζωοτροφές που περιέχουν επιβλαβείς ουσίες είναι πάντοτε χαμηλής ποιότητας και η χορήγησή τους σε οποιαδήποτε ομάδα ζώων πρέπει να αποφεύγεται. Η αρνητική επίδρασή τους μπορεί να είναι άμεση, στην υγεία των ζώων και στην ποιότητα των παραγόμενων προϊόντων, αλλά και έμμεση και μακροχρόνια, μειώνοντας σημαντικά την κατανάλωση ξηρής ουσίας και την παραγωγικότητα των ζώων.

Η οικονομικότητα των ζωοτροφών δεν αξιολογείται με βάση το κόστος τους αλλά με βάση το όφελος που θα προκύψει από τη χρησιμοποίησή τους. Πρόκειται δηλαδή, για κάθε ζωοτροφή, για μια σχέση κόστους και αξίας. Η έννοια του κόστους είναι εύκολα κατανοητή. Η αξία μιας ζωοτροφής, όμως, δεν καθορίζεται μόνο από την ποιότητά της αλλά και από τη δυνατότητα που παρέχει για τον καταρτισμό ισορροπημένων και ορθολογικών σιτηρεσίων. Καθώς η σχέση κόστους-αξίας μεταξύ των ζωοτροφών είναι πολύπλοκη, μερικά παραδείγματα μπορούν να δώσουν μια πιο σαφή εικόνα.

Παράδειγμα 1: Όταν το καλαμπόκι και το κριθάρι (κατεξοχήν ενεργειακές ζωοτροφές) έχουν την ίδια τιμή, το πρώτο φαίνεται φτηνότερο επειδή έχει περίπου 12% περισσότερη ενέργεια. Αν ληφθεί υπόψη όμως και η περιεκτικότητά τους σε ολικές αζωτούχες ουσίες (“πρωτεΐνες”), το κριθάρι έχει περίπου 23% περισσότερες από το καλαμπόκι και κάποιος θα μπορούσε να σκεφτεί ότι ίσως να δικαιολογείται η υψηλή, σχετικά, τιμή του. Για τις αγελάδες όμως, δεν έχει σημασία η περιεκτικότητα των ζωοτροφών σε ολικές αζωτούχες ουσίες αλλά η περιεκτικότητα σε “μεταβολιστέα πρωτεΐνη” (αξιοποιήσιμη μορφή) και στην περίπτωση αυτή το πρωτεϊνικό πλεονέκτημα του κριθαριού είναι μόνο 4%. Ταυτόχρονα, έχει μεγάλη σημασία για τα ζώα ο ρυθμός αποδόμησης του αμύλου (που κυρίως περιέχουν οι δύο αυτές ζωοτροφές) στη μεγάλη κοιλία. Το καλαμπόκι περιέχει άμυλο με “αργό” ρυθμό αποδόμησης και το κριθάρι άμυλο με “γρήγορο” ρυθμό αποδόμησης. Για να επιτευχθεί η ιδανική αναλογία (ισορροπημένο σιτηρέσιο) μπορεί να είναι απαραίτητη η χρησιμοποίηση κάποιας, έστω μικρής ποσότητας κριθαριού, ακόμα και αν δεν δικαιολογείται αυτό εκ πρώτης όψεως, από την τιμή του.

Παράδειγμα 2: Η ξηρή πούλπα ζαχαροτεύτλων (“ζαχαρόπιτα”) είναι λίγο ακριβότερη από το καλαμπόκι (επίσης αμφότερες κατεξοχήν ενεργειακές ζωοτροφές), ενώ έχει 19% λιγότερη ενέργεια. Η χρησιμοποίησή του φαίνεται ασύμφορη αλλά στην πραγματικότητα η ξηρή πούλπα ζαχαροτεύτλων παρέχει περίπου 15% περισσότερη “μεταβολιστέα πρωτεΐνη” από το καλαμπόκι, συνεπώς, ίσως να δικαιολογείται η υψηλότερη τιμή του. Κάποιος θα μπορούσε ακόμα και να σκεφτεί ότι ίσως είναι πιο συμφέρουσα η αποκλειστική χρήση ζαχαρόπιτας στο σιτηρέσιο αλλά αυτό δεν ισχύει καθώς η (χαμηλότερη) περιεκτικότητα της ζαχαρόπιτας σε ενέργεια δεν επιτρέπει την κάλυψη των ενεργειακών αναγκών των πλέον παραγωγικών ζώων. Επιπλέον, η ζαχαρόπιτα δεν περιέχει καθόλου άμυλο, το οποίο είναι απαραίτητο για την αποδοτική ζύμωση των ζωοτροφών στη μεγάλη κοιλία. Όταν όμως φτάσουμε στο όριο χρησιμοποίησης του αμύλου (υπέρβασή του μπορεί να προκαλέσει δυσπεπτική οξέωση στα ζώα), ο μόνος τρόπος ασφαλούς προσθήκης ενέργειας στο σιτηρέσιο είναι η χρησιμοποίηση ζαχαρόπιτας (ή άλλων αντίστοιχων ζωοτροφών) η οποία δεν περιέχει άμυλο αλλά πολύ εύπεπτες κυτταρίνες.

Παράδειγμα 3: Το «σογιάλευρο 47%» και το «κραμβάλευρο 34%» είναι κατεξοχήν πρωτεϊνούχες ζωοτροφές. Το κραμβάλευρο είναι πολύ φθηνότερο αλλά το σογιάλευρο περιέχει περίπου 25% περισσότερη ενέργεια και 60% περισσότερη “μεταβολιστέα πρωτεΐνη”. Συμπεριλαμβανομένων στον υπολογισμό μας και άλλων χαρακτηριστικών των δύο ζωοτροφών, όταν η αναλογία τιμής μεταξύ τους είναι 3 προς 2 (π.χ. 390 έναντι 260 ευρώ ανά τόνο), η οικονομικότητά τους είναι παρόμοια. Όταν η τιμή αγοράς του κραμβάλευρου είναι αναλογικά χαμηλότερη, η επιλογή του φαίνεται προτιμότερη αλλά συνήθως, με βάση και τις υπόλοιπες ζωοτροφές που χρησιμοποιούνται στο σιτηρέσιο, δεν μπορεί μόνο του να καλύψει τις ανάγκες των ζώων με πολύ υψηλή γαλακτοπαραγωγή (η ικανότητα κατανάλωσης τροφής είναι περιορισμένη, όπως προαναφέρθηκε). Συνεπώς, πρέπει οπωσδήποτε να χρησιμοποιηθεί ταυτόχρονα και το “ακριβότερο” σογιάλευρο. Αντίθετα, σε ζώα με χαμηλότερες ανάγκες δεν υπάρχει κανένας λόγος χρησιμοποίησης του σογιάλευρου. Η σωστή κατανομή των δυο ζωοτροφών στις διάφορες κατηγορίες ζώων μεγιστοποιεί την παραγωγικότητα και την οικονομικότητα στην εκτροφή.

Παράδειγμα 4: Συγκρίνουμε ένα καλής ποιότητας ενσίρωμα καλαμποκιού με ένα καλής ποιότητας ενσίρωμα μίγματος αγρωστωδών-ψυχανθών (“πολύσπορο”). Το δεύτερο έχει μικρότερο κόστος παραγωγής αλλά το πρώτο παρέχει 20% περισσότερη ενέργεια. Αυτό φαίνεται να αντισταθμίζεται από την υψηλή περιεκτικότητα του μίγματος σε ολικές αζωτούχες ουσίες (+50%), η περιεκτικότητα του όμως σε (χρήσιμη) μεταβολιστέα πρωτεΐνη είναι μόνο 10% υψηλότερη. Οι κτηνοτρόφοι θεωρούν το ενσίρωμα καλαμποκιού υψηλότερης ποιότητας αλλά η εκτίμηση της οικονομικότητας των δύο ζωοτροφών δεν είναι τόσο απλή. Υπάρχουν πολύ περισσότερα κριτήρια αξιολόγησης. Στην περίπτωση που καταρτίζονται σιτηρέσια για ζώα με χαμηλότερες αναλογικά ανάγκες, η ενέργεια του ενσιρώματος καλαμποκιού είναι πολύ υψηλή και είναι σωστό να χορηγείται μαζί με άχυρο σιταριού. Ενσίρωμα καλαμποκιού και άχυρο σιταριού, σε αναλογία 2 προς 1, παρέχουν την ίδια ενέργεια με το ενσίρωμα του “πολύσπορου”, το δεύτερο όμως έχει 15-20% περισσότερη μεταβολιστέα πρωτεΐνη και συχνά ελαφρά χαμηλότερη τιμή, συνεπώς για τα ζώα αυτά το “πολύσπορο” πλεονεκτεί. Επιπλέον, και αυτό είναι πολύ σημαντικό, όταν η ανάμιξη ενσιρώματος καλαμποκιού και άχυρου δεν είναι σωστή και το άχυρο είναι πολύ “μακρόκλωνο” (> 7-8 cm), τα ζώα μπορούν να «ξεδιαλέξουν» το άχυρο και να μην το καταναλώσουν στη σχεδιασμένη ποσότητα. Ειδικά όταν δεν μπορούν όλα τα ζώα να φάνε ταυτόχρονα, τα κυρίαρχα ζώα καταναλώνουν σιτηρέσιο με περισσότερη ενέργεια και κινδυνεύουν να παχύνουν ενώ τα υπόλοιπα καταναλώνουν ότι απομένει και οι ανάγκες τους δεν καλύπτονται. Όταν όμως χορηγείται το ενσίρωμα του “πολύσπορου” αυτό το πρόβλημα δεν υπάρχει καθώς καταναλώνεται ομοιόμορφα από όλα τα ζώα. Η αξία αυτού του γεγονότος είναι δύσκολο να εκτιμηθεί αλλά είναι σίγουρα πολύ μεγάλη και συνεπώς, η αξία του “πολύσπορου” είναι πολύ μεγαλύτερη από ότι αν λαμβάναμε υπόψη μόνο το κόστος του. Στην περίπτωση όμως που καταρτίζονται σιτηρέσια για ζώα με πολύ υψηλές ανάγκες, η ενέργεια του ενσιρώματος καλαμποκιού είναι απόλυτα απαραίτητη για την κάλυψή τους, ανεξάρτητα από το μεγαλύτερο κόστος του. Η υψηλή παραγωγικότητα των ζώων (υψηλή πρόσοδος) υπερκαλύπτει πάντοτε τις επιπλέον δαπάνες.

Είναι φανερό ότι στις σύγχρονες εκτροφές γαλακτοπαραγωγών βοοειδών, για τον καταρτισμό ισορροπημένων και ορθολογικών σιτηρεσίων είναι απαραίτητη η συμμετοχή εξειδικευμένου συμβούλου. Η εμπειρική αντιμετώπιση του θέματος από τους κτηνοτρόφους δεν επαρκεί πλέον. Η παραγωγική ικανότητα των ζώων έχει αυξηθεί τόσο πολύ, με αποτέλεσμα η κάλυψη όλων των αναγκών τους να είναι τόσο δύσκολη όσο και απαραίτητη. Ένα είναι σίγουρο: κάθε δαπάνη που αυξάνει την παραγωγικότητα των ζώων και βελτιώνει την υγεία και ευζωία τους είναι απόλυτα δικαιολογημένη επειδή είναι πάντοτε, βραχυπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα, πολύ επικερδής.