Τηλεφωνήστε μας

2321068363 - 2321068301

Ισορροπημένα και ορθολογικά σιτηρέσια

Ισορροπημένα και ορθολογικά σιτηρέσια

Β. Κατανάλωση ξηρής ουσίας

Αυτή, αν και αποτελεί το πρώτο βήμα καταρτισμού των σιτηρεσίων, δεν τυγχάνει συχνά της προσοχής που πρέπει. Είναι όμως καθοριστικής σημασίας.

Αρχικά διευκρινίζεται ότι αναφερόμαστε σε κατανάλωση ξηρής ουσίας και όχι τροφής. Οι ζωοτροφές που χορηγούνται στα βοοειδή έχουν μεγάλη παραλλακτικότητα σε περιεκτικότητα υγρασίας (νερού) και ξηρής ουσίας. Ένα ενσίρωμα καλαμποκιού μπορεί να έχει 35% ξηρή ουσία, ο σανός μηδικής 85-88%, η μελάσσα 75-76% και οι συμπυκνωμένες ζωοτροφές 86-92%. Σιτηρέσιο με 10 κιλά σανό μηδικής και 15 κιλά συμπυκνωμένες ζωοτροφές (10 + 15 = 25 κιλά) έχει συνολικά 22 κιλά ξηρής ουσίας (10 x 0,85 + 15 x 0,90 = 22 κιλά). Σιτηρέσιο με 25 κιλά ενσίρωμα καλαμποκιού, 2 κιλά σανό μηδικής, 1 κιλό μελάσσα και 12 κιλά συμπυκνωμένες ζωοτροφές (25 + 2 + 1 + 12 = 40 κιλά) έχει και πάλι συνολικά 22 κιλά ξηρής ουσίας (25 x 0,35 + 2 x 0,85 + 1 x 0,75 + 12 x 0,90 = 22 κιλά). Η ξηρή ουσία αποτελεί συνεπώς το σημείο αναφοράς και όχι το συνολικό βάρος των ζωοτροφών. Τα θρεπτικά συστατικά περιέχονται στην ξηρή ουσία.

Για τα ζώα με υψηλές και ανελαστικές θρεπτικές ανάγκες, όπως είναι οι αγελάδες με υψηλή γαλακτοπαραγωγή, στόχος πρέπει να είναι η μεγιστοποίηση της κατανάλωσης ξηρής ουσίας. Ο ίδιος στόχος ισχύει και για ζώα με αναλογικά μικρή ικανότητα κατανάλωσης, όπως οι απογαλακτισμένες μοσχίδες και οι αγελάδες αμέσως πριν και μετά τον τοκετό. Για τις αγελάδες με χαμηλότερη γαλακτοπαραγωγή και τις αναπτυσσόμενες μοσχίδες η επίτευξη υψηλής κατανάλωσης δεν είναι απαραίτητη προϋπόθεση, εκτός αν με τον τρόπο αυτό τα σιτηρέσια που προκύπτουν είναι οικονομικότερα (ζωοτροφές με μέτρια περιεκτικότητα σε θρεπτικά συστατικά και πολύ χαμηλή τιμή).

Η κατανάλωση ξηρής ουσίας επηρεάζεται από τα χαρακτηριστικά: α) των ίδιων των ζώων, β) του σιτηρεσίου που τους χορηγείται και γ) του περιβάλλοντος διαβίωσης των ζώων.

Στα χαρακτηριστικά των ζώων περιλαμβάνονται το σωματικό τους βάρος, η ηλικία και η θρεπτική τους κατάσταση. Για τις αγελάδες σε γαλακτοπαραγωγή, στα χαρακτηριστικά περιλαμβάνονται επίσης το ύψος της γαλακτοπαραγωγής και η φάση της γαλακτικής περιόδου ενώ για τις αγελάδες σε ξηρή περίοδο περιλαμβάνεται και το στάδιο της κυοφορίας. Το σωματικό βάρος, η ηλικία και η γαλακτοπαραγωγή επηρεάζουν θετικά την ικανότητα κατανάλωσης ξηρής ουσίας από τις αρμεγόμενες αγελάδες ενώ η θρεπτική κατάσταση και η χρονική εγγύτητα με τον τοκετό την επηρεάζουν αρνητικά. Στις αγελάδες σε ξηρή περίοδο, η ικανότητα κατανάλωσης επηρεάζεται θετικά από το σωματικό βάρος και την ηλικία και αρνητικά από την θρεπτική κατάσταση και τη χρονική εγγύτητα με τον τοκετό. Οι μοσχίδες μετά την ηλικία των 12-15 μηνών έχουν σχετική ικανότητα κατανάλωσης ξηρής ουσίας μεγαλύτερη από τις νεαρότερες, πέραν της αναλογικής επίδρασης του μεγαλύτερου σωματικού τους βάρους ενώ και πάλι η σχέση με τη θρεπτική κατάσταση είναι αρνητική. Οι απογαλακτισμένες μοσχίδες έχουν μικρότερη ικανότητα κατανάλωσης ξηρής ουσίας από εκείνη που θα δικαιολογούσε το σωματικό τους βάρος επειδή δεν έχει ακόμα αναπτυχθεί πλήρως το πεπτικό τους σύστημα.

Το βασικό χαρακτηριστικό του σιτηρεσίου που επηρεάζει την κατανάλωση ξηρής ουσίας είναι η πεπτικότητά του. Προφανώς, όταν αυτή είναι υψηλή, η κατανάλωση αυξάνεται ενώ στην αντίθετη περίπτωση μειώνεται. Η υψηλή πεπτικότητα του σιτηρεσίου συνδέεται άμεσα με την ποιότητα των ζωοτροφών που το απαρτίζουν και αυτό θα αναλυθεί σε επόμενη παράγραφο. Συνδέεται όμως άμεσα και με τη σύνθεση του σιτηρεσίου: σε ένα μη ισορροπημένο σιτηρέσιο, η ποιότητα των ζωοτροφών μπορεί να είναι πολύ καλή αλλά ο “συνδυασμός” τους να μην επιτρέπει τη μέγιστη αξιοποίησή τους. Η υψηλή πεπτικότητα των σιτηρεσίων είναι επιθυμητή όταν αυτά προορίζονται για ζώα όπως οι αγελάδες με υψηλή γαλακτοπαραγωγή και οι απογαλακτισμένες μοσχίδες. Αντίθετα, στα ζώα που κινδυνεύουν να παχύνουν υπερβολικά, όπως οι αγελάδες με χαμηλή γαλακτοπαραγωγή, οι αγελάδες σε ξηρή περίοδο και οι μεγάλες μοσχίδες, χορηγούμε σιτηρέσια μέσης πεπτικότητας και έτσι διατηρούμε “υπό έλεγχο” την κατανάλωση ξηρής ουσίας.

Τέλος, η κατανάλωση ξηρής ουσίας επηρεάζεται αρνητικά από τις δυσμενείς συνθήκες του περιβάλλοντος διαβίωσης των ζώων. Δυστυχώς, η παράμετρος αυτή, αν και σημαντική, δεν αξιολογείται σωστά ή πλήρως από τους περισσότερους κτηνοτρόφους. Η θερμική καταπόνηση μειώνει την κατανάλωση ξηρής ουσίας αλλά τα γνωστά αντίμετρα (ανεμιστήρες, καταιονισμός) δεν εφαρμόζονται πάντοτε ή δεν εφαρμόζονται σωστά. Η απεριόριστη πρόσβαση στις τροφοδόχους μεγιστοποιεί την κατανάλωση αλλά σπάνια συναντάται στις εκτροφές (επαρκές μήκος τροφοδόχου ώστε να έχουν όλα τα ζώα ταυτόχρονη πρόσβαση, επαρκές πλάτος διαδρόμων σίτισης και κυκλοφορίας για άνετη μετακίνηση, αποφυγή συνωστισμού). Η προστασία των ζώων και της τροφής στην τροφοδόχο (στέγαστρο, αποφυγή άμεσης έκθεσης στην ηλιακή ακτινοβολία ή σε ψυχρούς ανέμους) έχει επίσης θετική επίδραση στην κατανάλωση ξηρής ουσίας. Επιπλέον, είναι αδύνατο να μεγιστοποιηθεί η κατανάλωση όταν τα ζώα δεν έχουν απεριόριστη πρόσβαση σε καλής ποιότητας νερό. Δυστυχώς, αυτό το τελευταίο σημείο, αν και σημαντικότατο, πολλοί κτηνοτρόφοι φαίνεται να μην το λαμβάνουν καθόλου υπόψη τους. Πρέπει να τονιστεί ότι σε κάποιες κατηγορίες ζώων, όπως είναι οι αγελάδες λίγο πριν και λίγο μετά τον τοκετό (μεταβατική περίοδος), οι αρνητικές επιδράσεις των συνθηκών διαβίωσης στην κατανάλωση ξηρής ουσίας είναι αναλογικά πολύ σημαντικότερες, με πολύ σοβαρές επιπτώσεις στην υγεία και την παραγωγικότητά τους.

Γενικά, είτε με τη χρήση κάποιου λογισμικού καταρτισμού σιτηρεσίων είτε με βάση την πρακτική εμπειρία, η κατανάλωση ξηρής ουσίας από τις διάφορες κατηγορίες ζώων μιας εκτροφής γαλακτοπαραγωγών αγελάδων μπορεί να εκτιμηθεί με σχετική ακρίβεια. Αυτό όμως δεν είναι αρκετό για τη συστηματική εφαρμογή ενός προγράμματος διατροφής που έχει σαν στόχο τη μεγιστοποίηση του κέρδους. Καταρτισμός ισορροπημένων και ορθολογικών σιτηρεσίων χωρίς γνώση της κατανάλωσης ξηρής ουσίας από τα ζώα, δεν είναι δυνατός. Ο κτηνοτρόφος πρέπει να παρακολουθεί καθημερινά την κατανάλωση ξηρής ουσίας από τις διάφορες ομάδες ζώων και να ενημερώνει τον σύμβουλο διατροφής του για οποιεσδήποτε μεταβολές γίνονται αντιληπτές. Ταυτόχρονα, είναι ο σύμβουλος διατροφής αυτός που πρέπει να ευαισθητοποιήσει τον κτηνοτρόφο για τη σημασία αυτής της παρακολούθησης. Όλοι οι κτηνοτρόφοι γνωρίζουν τη συνολική και την μέση ημερήσια γαλακτοπαραγωγή στις εκτροφές τους. Πρέπει να γνωρίζουν και τη συνολική και τη μέση ημερήσια κατανάλωση ξηρής ουσίας από τα ζώα τους. Αυτό δεν είναι δύσκολο, όπως θα εξηγηθεί στη συνέχεια, αναπτύσσοντας τη λογική του συστήματος της “μερίδας”.