Τηλεφωνήστε μας

2321068363 - 2321068301

Ισορροπημένα και ορθολογικά σιτηρέσια

Ισορροπημένα και ορθολογικά σιτηρέσια

Α. Ομαδοποίηση των ζώων

Πρώτη και απαραίτητη προϋπόθεση για τον καταρτισμό ισορροπημένων και ορθολογικών σιτηρεσίων είναι η σωστή ομαδοποίηση των ζώων. Στόχος είναι η δημιουργία ομάδων με παρόμοιες θρεπτικές ανάγκες και παρόμοια κατανάλωση ξηρής ουσίας. Ο σκοπός δεν πρέπει να είναι η βραχυπρόθεσμη μεγιστοποίηση της παραγωγής αλλά η μεγιστοποίηση του κέρδους (συμπίπτει με τη μακροπρόθεσμη μεγιστοποίηση της παραγωγής) και η εξοικονόμηση φυσικών και οικονομικών πόρων. Για κάθε ομάδα πρέπει να υπάρχει ξεκάθαρος αντικειμενικός σκοπός. Αυτός καθορίζεται μέσα από τη συνεργασία του κτηνοτρόφου με το σύμβουλο του.

1. Αγελάδες σε γαλακτοπαραγωγή

Οι αγελάδες σε γαλακτοπαραγωγή εκτρέφονται σε μεγάλες ομάδες. Βασική αρχή στον καταρτισμό σιτηρεσίων για ομάδες ζώων αποτελεί η εξής: δεν καταρτίζουμε ποτέ σιτηρέσιο με βάση τις ανάγκες του “μέσου ζώου” της ομάδας αλλά με βάση τις ανάγκες του “ζώου στόχου” της ομάδας. Το “ζώο στόχος” έχει πάντοτε γαλακτοπαραγωγή και θρεπτικές ανάγκες μεγαλύτερες από το μέσο όρο. Καλύπτοντας τις ανάγκες του μέσου ζώου της ομάδας αδικούνται τα καλύτερα ζώα και δεν μεγιστοποιούνται οι αποδόσεις τους.

Υπάρχουν δύο τρόποι ορισμού του “ζώου-στόχου”:

α) Όταν υπάρχουν διαθέσιμα ατομικά στοιχεία γαλακτοπαραγωγής των αγελάδων (ποσότητα γάλατος, περιεκτικότητα σε λίπος και πρωτεΐνες) μπορούμε να βρούμε το “ζώο στόχο” με απλές στατιστικές μεθόδους.

β) Στην περίπτωση που δεν έχουμε τέτοια στοιχεία χρησιμοποιούμε το μέσο όρο της ομάδας και ειδικούς συντελεστές. Όταν όλες οι αγελάδες αποτελούν μια ομάδα, το “ζώο στόχος” έχει ανάγκες κατά 30% μεγαλύτερες από το μέσο όρο. Όταν χωρίζουμε τις αγελάδες σε δύο ομάδες με βάση το ύψος της γαλακτοπαραγωγής, το “ζώο στόχος” κάθε ομάδας έχει ανάγκες μόνο κατά 20% μεγαλύτερες από το μέσο όρο της ομάδας, επειδή οι διαφορές μεταξύ των ζώων είναι πλέον μικρότερες.

Για παράδειγμα, σε μια εκτροφή η μέση ημερήσια γαλακτοπαραγωγή των αγελάδων είναι 30 κιλά. Υπάρχουν, βέβαια, αγελάδες που παράγουν 45 κιλά γάλα ημερησίως και άλλες που παράγουν 15 κιλά γάλα ημερησίως. Όταν τα ζώα βρίσκονται όλα σε μια ομάδα, το “ζώο στόχος” είναι εκείνο που παράγει 39 κιλά γάλα ημερησίως (30 κιλά + 30% =39 κιλά) και το σιτηρέσιο πρέπει να καλύπτει τις ανάγκες του. Ας υποθέσουμε ότι οι αγελάδες χωρίζονται σε δύο ομάδες, υψηλής και χαμηλής γαλακτοπαραγωγής. Η πρώτη περιλαμβάνει αγελάδες με ημερήσια γαλακτοπαραγωγή από 30 έως 45 κιλά γάλα (μέσος όρος 37,5 κιλά) και η δεύτερη αγελάδες με ημερήσια γαλακτοπαραγωγή από 15 έως 30 κιλά (μέσος όρος 22,5 κιλά). Στην πρώτη ομάδα το “ζώο στόχος” παράγει 45 κιλά (37,5 κιλά + 20% = 45 κιλά) και στη δεύτερη ομάδα το “ζώο στόχος” παράγει 27 κιλά (22,5 κιλά + 20% = 27 κιλά). Συνολικά όμως, θα καταρτιστούν σιτηρέσια για 45 + 27 = 36 κιλά γάλα, αρκετά οικονομικότερα σε σύγκριση με την πρώτη περίπτωση. Η διαφορά μεταξύ 39 και 36 κιλών γάλατος μπορεί να μη φαίνεται αρχικά μεγάλη αλλά αν η δαπάνη διατροφής για τα 3 επιπλέον κιλά αντιπροσωπεύει 0,40 € την ημέρα και η εκτροφή αρμέγει 150 αγελάδες, το συνολικό όφελος είναι σχεδόν 22.000 € ανά έτος (150 x 0,40 € x 365 = 21.900 €). Προφανώς, οι όποιες επιπλέον δαπάνες παρασκευής και διανομής αντισταθμίζονται εύκολα. Υπάρχουν όμως, ταυτόχρονα, και πολλά άλλα σημαντικά πλεονεκτήματα.

Με το διαχωρισμό σε δύο ομάδες και τη χορήγηση δύο διαφορετικών σιτηρεσίων θα αποφευχθεί η υπερβολική πάχυνση των ζώων στο τέλος της γαλακτικής περιόδου, που έχει αρνητικότατες συνέπειες για την υγεία τους, με αξιόλογα οικονομικά οφέλη. Αναμένεται όμως τελικά, και αύξηση της συνολικής γαλακτοπαραγωγής επειδή οι ανάγκες των ζώων στην αρχή της γαλακτικής περιόδου καλύπτονται αποτελεσματικότερα, όταν δηλαδή είναι υψηλότερες, καθώς τα ζώα μπορούν να εκδηλώσουν πληρέστερα το γενετικό τους δυναμικό χωρίς υπερβολική μείωση της θρεπτικής τους κατάστασης.

Προφανώς, τα οικονομικά οφέλη που θα προκύψουν είναι και πάλι σημαντικά. Επιπλέον, δίνεται η δυνατότητα καλύτερης κατανομής των διαθέσιμων ζωοτροφών, ειδικά των χονδροειδών, η ποιότητα των οποίων υπόκειται αναπόφευκτα σε μεγάλες διακυμάνσεις. Αυτές με την υψηλότερη ποιότητα χορηγούνται στα ζώα με την υψηλότερη γαλακτοπαραγωγή ενώ εκείνες με τη χαμηλότερη ποιότητα στα ζώα με τις μικρότερες ανάγκες. Το ίδιο ισχύει και με τη χορήγηση των διαφόρων προσθετικών διατροφής. Αν αυτά είναι αποτελεσματικά, από οικονομική άποψη, μόνο στις αγελάδες με υψηλή γαλακτοπαραγωγή, μπορούν να αξιοποιηθούν μόνο όταν υπάρχουν δύο ομάδες αρμεγόμενων αγελάδων.

Εκτός από το ύψος της γαλακτοπαραγωγής, υπάρχουν και άλλα κριτήρια ομαδοποίησης. Ιδιαίτερα αποτελεσματική είναι η δημιουργία ομάδας αγελάδων που βρίσκονται στην περίοδο της λοχείας (“φρεσκόγεννες”). Αφορά τις πρώτες 20-40 ημέρες της γαλακτικής περιόδου και με τα κατάλληλα σιτηρέσια, όσο ακριβά και να είναι, εξασφαλίζεται η υψηλότερη δυνατή γαλακτοπαραγωγή και η διατήρηση της υγείας των ζώων. Επιπλέον, η ηλικία μπορεί να είναι ένα άλλο κριτήριο: τα ζώα που βρίσκονται στην 1η γαλακτική περίοδο εμφανίζουν υψηλότερη γαλακτοπαραγωγή όταν σταβλίζονται σε χωριστή ομάδα επειδή μειώνεται ο ανταγωνισμός με τα ζώα μεγαλύτερης ηλικίας.

2. Αγελάδες σε ξηρή περίοδο

Η επιλογή της ομαδοποίησης των αγελάδων σε ξηρή περίοδο σε μια ή δύο ομάδες εξαρτάται από το γενικότερο σύστημα διαχείρισης της εκτροφής. Όταν όλες οι αγελάδες και σε όλη τη διάρκεια του έτους έχουν σχετικά μικρής διάρκειας ξηρή περίοδο (40-50 ημέρες) και ταυτόχρονα, κατά την είσοδο σ’ αυτή, παρόμοιο και ικανοποιητικό δείκτη θρεπτικής κατάστασης (3,00-3,25) τότε μπορούν να εκτραφούν αποτελεσματικά σε μία ομάδα. Σε αντίθετη περίπτωση είναι προτιμότερο να εκτρέφονται σε δύο ομάδες. Για διάρκεια ξηρής περιόδου 60 ημερών, η μια ομάδα περιλαμβάνει τα ζώα που βρίσκονται στις πρώτες 40 ημέρες και η άλλη εκείνα που βρίσκονται στις τελευταίες 20 ημέρες.

Όταν σχηματίζονται δύο ομάδες, πρέπει φυσικά να χορηγούνται και δύο διαφορετικά σιτηρέσια. Κατά τις πρώτες 40 ημέρες προσπαθούμε να διατηρήσουμε τη θρεπτική κατάσταση των ζώων σε λογικό εύρος (3,00-3,50). Κατά τις τελευταίες 20 ημέρες προσπαθούμε να καλύψουμε τις υψηλές ανάγκες του τελευταίου σταδίου της κυοφορίας, να διατηρήσουμε την κατανάλωση τροφής σε υψηλό επίπεδο και να προετοιμάσουμε τις αγελάδες για τα σιτηρέσια της γαλακτικής περιόδου.

Κανονικά, οι κυοφορούσες μοσχίδες δεν πρέπει να ομαδοποιούνται με τις αγελάδες σε ξηρή περίοδο παρά μόνο τους τελευταίους δύο μήνες της κυοφορίας τους.

3. Γαλουχούμενα μοσχάρια

Τα γαλουχούμενα μοσχάρια σταβλίζονται συνήθως ατομικά αλλά όταν επιλέγεται ο ομαδικός σταβλισμός προτιμώνται οι ολιγομελείς ομάδες (5-6 ζώα). Με τον τρόπο αυτό η διαφορά ηλικίας μεταξύ των ζώων κάθε ομάδας είναι μικρή (1-2 εβδομάδες) και καθώς δεν υπάρχει μεγάλη διαφορά στο σωματικό μέγεθος, μειώνεται ο ανταγωνισμός μεταξύ τους. Ταυτόχρονα, αποφεύγεται η μετάδοση νοσημάτων από τα μεγαλύτερα σε ηλικία και ανθεκτικότερα μοσχάρια στα νεώτερα και πιο ευαίσθητα και διευκολύνεται η παρακολούθησή τους. Στα γαλουχούμενα μοσχάρια, τα κριτήρια ομαδοποίησης δεν έχουν στόχο τη χορήγηση διαφορετικών σιτηρεσίων αφού το μίγμα συμπυκνωμένων ζωοτροφών (μίγμα εθισμού) που χορηγείται είναι το ίδιο σε όλη τη διάρκεια γαλουχίας. Στόχος είναι η ομοιογενής κατανάλωση και συνεπώς η καλύτερη αξιοποίησή του. Φυσικά, στην τελική φάση της γαλουχίας μπορεί να αρχίσει και η χορήγηση καλής ποιότητας χονδροειδών ζωοτροφών οι οποίες δεν είναι απαραίτητο να χορηγούνται στα νεώτερα σε ηλικία μοσχάρια. Στην περίπτωση αυτή υπάρχει διατροφική διαφοροποίηση.

Στα συστήματα εκτροφής με έντονη εποχικότητα τοκετών, μπορούν να σχηματιστούν και μεγαλύτερες ομάδες (15-20 μοσχάρια) καθώς όλα έχουν πολύ μικρή διαφορά ηλικίας μεταξύ τους, η παρακολούθηση της υγείας τους όμως είναι συχνά προβληματική. Όταν χρησιμοποιείται αυτόματη (ηλεκτρονική) μηχανή γαλουχίας, σχηματίζονται αναγκαστικά μεγάλες ομάδες μοσχαριών, συνήθως δύο (νεώτερα και μεγαλύτερα σε ηλικία γαλουχούμενα μοσχάρια).

Οι κατασκευαστές των μηχανών προτείνουν τη σύσταση ομάδων μεγέθους μέχρι και 25 ζώων. Στην περίπτωση αυτή τα μοσχάρια έχουν μεταξύ τους διαφορά ηλικίας μεγαλύτερη από την ιδανική η οποία μπορεί να φτάσει μέχρι και τον ένα μήνα. Η παρακολούθηση της υγείας τους διευκολύνεται, βέβαια, από τις μεγάλες δυνατότητες των ηλεκτρονικών μηχανών γαλουχίας να αναφέρουν την ημερήσια κατανάλωση γάλατος, τη συμπεριφορά των μοσχαριών κλπ, αλλά και πάλι, όταν το μέγεθος των ομάδων είναι μεγαλύτερο των 15 ζώων, η νοσηρότητα και η θνησιμότητα αυξάνεται. Στην ηλικιακά μεγαλύτερη ομάδα μοσχαριών μπορεί και πάλι να αρχίσει η χορήγηση χονδροειδών ζωοτροφών, ίσως και, σε μικρές ποσότητες, κάποιου οικονομικότερου μίγματος συμπυκνωμένων ζωοτροφών.

4. Απογαλακτισμένες μοσχίδες

Στην κατηγορία αυτή περιλαμβάνονται τα ζώα ηλικίας 2-7 μηνών. Οι απογαλακτισμένες μοσχίδες πρέπει να ομαδοποιούνται σε ολιγομελείς ομάδες των 6-8 ζώων, με μέγιστη μεταξύ τους διαφορά ηλικίας τον έναν μήνα. Η μείωση του ανταγωνισμού και της νοσηρότητας και συνεπώς, η καλύτερη αξιοποίηση της τροφής είναι και πάλι οι βασικοί λόγοι της ομαδοποίησης. Δίνεται όμως με τον τρόπο αυτό και η δυνατότητα σταδιακής προσαρμογής στα νέα σιτηρέσια, τόσο στην αρχή όσο και στο τέλος αυτής της περιόδου.

Το βασικό σιτηρέσιο αυτής της φάσης είναι το ίδιο για όλες τις ομάδες. Οι νεώτερες, μόλις απογαλακτισμένες μοσχίδες (και μόνο αυτές), μπορούν όμως να λάβουν επιπλέον ποσότητες από το μίγμα εθισμού που ελάμβαναν και κατά την περίοδο της γαλουχίας τους με συνέπεια να μην επηρεαστεί σοβαρά η κατανάλωση τροφής και η αύξησή τους από την αλλαγή σταβλισμού και σιτηρεσίου. Επιπλέον, μπορεί να αρχίσει η χορήγηση στις μεγαλύτερες σε ηλικία απογαλακτισμένες μοσχίδες (6-7 μηνών) ποσοτήτων του σιτηρεσίου της επόμενης φάσης για την καλύτερη προσαρμογή τους.

5. Μοσχίδες μελλοντικοί γεννήτορες (ζώα αντικατάστασης)

Στην κατηγορία αυτή περιλαμβάνονται οι μοσχίδες ηλικίας 7-22 μηνών. Οι μοσχίδες μπορούν να ομαδοποιούνται σε ομάδες των 25-30 ζώων, με μέγιστη μεταξύ τους διαφορά ηλικίας τους τρεις μήνες. Η μείωση του ανταγωνισμού και η καλύτερη διαχείριση της αναπαραγωγής τους είναι τώρα οι βασικοί λόγοι της ομαδοποίησης.

Το βασικό σιτηρέσιο αυτής της φάσης μπορεί είναι το ίδιο για όλες τις ομάδες. Η κατανάλωση τροφής όμως από τις μεγαλύτερες σε ηλικία κυοφορούσες μοσχίδες μπορεί να είναι πολύ μεγάλη και υπάρχει σοβαρός κίνδυνος να παχύνουν υπερβολικά. Στην περίπτωση αυτή, οι ποσότητες που τους χορηγούνται πρέπει να περιορίζονται. Όταν ο αριθμός των ζώων (και των ομάδων) όμως είναι μεγάλος μπορούν να καταρτιστούν και να χορηγηθούν διαφορετικά σιτηρέσια για τις ηλικιακές ομάδες 7-15 και 15-22 μηνών. Τα τελευταία μπορούν να είναι και αρκετά οικονομικότερα.

Όπως έχει ήδη αναφερθεί, οι κυοφορούσες μοσχίδες (15-22 μηνών) δεν πρέπει να ομαδοποιούνται με τις αγελάδες σε ξηρή περίοδο παρά μόνο τους τελευταίους δύο μήνες της κυοφορίας τους (23-24 μηνών).